Hormoonhuishouding

Het lichaam kent vele hormonen. Naast de geslachtshormonen, zoals oestrogeen, progesteron en testosteron, kent het lichaam: hormonen die de bloedsuikerspiegel reguleren (insuline, adrenaline), groeihormonen, hormonen in het spijsverteringsstelsel (gastrine, cholecystokinine), hormonen die door de bijnieren worden geproduceerd (glucocorticoïden: cortisolen, androgenen en mineralo-corticoïden: aldosteron) en hormonen die door de schildklier en bijschildklieren worden geproduceerd (calcitonine, thyroïden).

Het totale hormonale stelsel, de hormonen en de organen die de hormonen afgeven, wordt het endocriene systeem genoemd. Er is grote interactie tussen de afzonderlijke componenten van het endocriene systeem. De onderlinge communicatie van deze componenten geschiedt via de hypothalamus/hypofyse.

Vetzuren en prostaglandines

De vetzuren uit de voeding zijn voor een groot deel bepalend voor de productie van prostaglandines en aanverwante stoffen, zoals tromboxanen, leucotriënen, prostacyclinen en andere. De aanmaak van deze stoffen is verder afhankelijk van een aantal micronutriënten (vitamine A, B1, B3, B6, C, E, Mg, Zn) en daarnaast van andere factoren zoals stress, medicijnen, overmaat aan suiker en gebruik van alcohol. Alleen al van de prostaglandines zijn er tot nu toe meer dan 50 verschillende ontdekt. Deze ‘mini-hormonen’ oefenen specifieke taken uit op cellulair niveau en kunnen in drie verschillende hoofdgroepen worden onderverdeeld: Pg1, Pg2 en Pg3. Vele moderne geneesmiddelen behoren tot deze groepen, of remmen juist de werking ervan zoals aspirine, steroïde ontstekingsremmers en NSAID’s.

De westerse leefwijze en het bijbehorende voedingspatroon veroorzaakt bij velen een verstoring van de balans tussen de hoofdgroepen Prostaglandines type 1 (Pg1), Prostaglandines type 2 (Pg2) en Prostaglandines type 3 (Pg3). De aanmaak van Pg2 (en ook van verwante stoffen zoals tromboxanen type 2 en leukotriënen serie 4) is doorgaans verhoogd; die van Pg1 en Pg3 is doorgaans verlaagd. Een lage aanmaak van Pg3 ten opzichte van Pg2 wordt onder meer in verband gebracht met chronische ontstekingen (reumatische artritis) en verstoorde celdelingen (psoriasis). Een lage aanmaak van Pg1 ten opzichte van Pg2 wordt onder meer in verband gebracht met een verstoorde hormoonhuishouding (PMS, overgangsklachten), allergieën en eczeem.

Voor de aanmaak van PgE1 wordt het dihomo-gamma-linoleenzuur (DGLA) gebruikt. Het DGLA kan worden aangemaakt uit het gamma-linoleenzuur (GLA), dat op zijn beurt weer uit linolzuur (LA) kan worden gevormd. In de praktijk is bij veel mensen de aanmaak van Pg1 verlaagd, mede door de lage inname van magnesium, vitamine B6 en GLA. Linolzuurrijke voeding (koudgeperste, onverhitte plantaardige oliën) en supplementen met GLA uit teunisbloemolie of borage-olie (150-600 mg), magnesium (200-600 mg) en vitamine B6 (20-100 mg) verbeteren de aanmaak van Pg1.

De hoge inname van verzadigde vetten (vlees, zuivel) is de belangrijkste factor voor de grote aanmaak van Pg2, dat uit arachidonzuur (AA) wordt gevormd. Vitamine E, quercetine, zink en EPA verminderen de aanmaak van Pg2.

Voor de aanmaak van Pg3 wordt het eicosapentaeenzuur (EPA) gebruikt. Het EPA kan worden aangemaakt uit docosahexaeenzuur (DHA) of uit alfa-linoleenzuur (ALA). In de praktijk is bij veel mensen de aanmaak van Pg3 verlaagd, mede door de lage inname van vitamine B6 en magnesium. Hierdoor is het onmisbare enzym delta-6-desaturase in onvoldoende mate aanwezig. Bij kleine kinderen ontbreekt dit enzym overigens altijd.

EPA en DHA rijke voeding (vette vis), voldoende ALA (lijnzaad, koudgeperste, onverhitte lijnzaadolie) en supplementen met EPA (400-800 mg) uit visolie en DHA (200-600 mg) uit visolie of microalgen, voldoende magnesium (200-600 mg) en vitamine B6 (20-100 mg) verbeteren de aanmaak van Pg3.

PMS

Het Pre Menstrueel Syndroom (PMS) is een verzamelnaam voor diverse symptomen die gedurende de tweede helft van de menstruatiecyclus kunnen optreden. Ongeveer 40% van alle vrouwen zoekt één of meerdere malen medische hulp voor deze maandelijkse klachten.

De symptomen, die zowel lichamelijk als psychisch zijn, verminderen of verdwijnen zodra een nieuwe cyclus begint. De meest voorkomende symptomen zijn: irritaties, gespannenheid, gezwollen of pijnlijke borsten, een opgeblazen gevoel, depressiviteit, wisselende stemmingen, hoofdpijn, dwangmatig eten, krampen, huiduitslag, gewichtstoename, duizelingen, acné, rugpijn en vermoeidheid.

De belangrijkste oorzaken van PMS zijn storingen in de bloedsomloop en een onevenwichtige hormoonhuishouding. De aanmaak van hormonen in het lichaam is een ingewikkeld proces. Niet alleen kan een verhoogde aanmaak van een bepaald hormoon, bijvoorbeeld oestrogeen, PMS veroorzaken, maar ook een verlaagde aanmaak kan dit effect teweegbrengen. De hormoonproductie wordt beïnvloed door een groot aantal factoren. Voeding, vooral de inname van vetten (zie prostaglandines) is een heel belangrijke factor, maar ook slaap, rust, stress en gebruik van bijvoorbeeld koffie en alcohol hebben invloed. Het gebruik van tabak is zeker af te raden omdat tabak een negatieve invloed op de bloedsomloop heeft.

De overgang

De overgang is de benaming voor het einde van de vruchtbare periode van de vrouw. De aanmaak van oestrogene hormonen neemt al na het vijfendertigste levensjaar geleidelijk af en maakt plaats voor andere hormonen. De overgang begint meestal na het 45e levensjaar en duurt gemiddeld vier jaar, totdat een nieuw hormonaal evenwicht is bereikt. Meer dan de helft van de vrouwen heeft tijdens de overgang last van typische overgangsklachten zoals opvliegers, hoofdpijn, prikkelbaarheid of slapeloosheid.

Hormoongerelateerde symptomen

Aangezien de hormoonhuishouding deel uit maakt van het endocriene systeem, hebben veranderingen in de hormoonhuishouding invloed op de andere onderdelen van het endocriene systeem (bijvoorbeeld de hersenstofwisseling, de bijnieren, de schildklier, de bloedsuikerspiegel, de bloeddruk, de vochthuishouding, de spijsvertering en het immuunsysteem) en vice versa.

Symptomatische behandeling van afwijkingen aan bovengenoemde onderdelen van het endocriene systeem kan noodzakelijk zijn. Elke vorm van (geestelijke en lichamelijke) stress zal daarom van invloed zijn en dient vermeden te worden of (symptoom gericht) bestreden, bijvoorbeeld met ondersteuning van het kruid Rhodiola.

Algemene maatregelen bij hormoonstoornissen

Bij hormoonstoornissen, zoals menstruatieklachten en overgangsklachten, kunnen diverse algemene maatregelen genomen worden. De belangrijkste zijn: het in acht nemen van de verbanden en interacties van het gehele endocriene systeem, het voorkomen van tekorten in de voeding (door het dagelijks innemen van een hooggedoseerd, breed samengesteld multi-vitaminen/mineralen preparaat), het herstellen van de vetzuurbalans (door dieetmaatregelen, eventueel aangevuld met concentraten van vetzuren in supplement vorm), het vermijden van overmatige inname van koffie, alcohol en suiker, minder of niet meer roken en het beheersen van omgevingsfactoren (zoals lichamelijke en geestelijke stress).

Specifieke maatregelen bij hormoonstoornissen

Naast de algemene maatregelen kunnen specifieke, vaak meer symptoom gerichte, maatregelen genomen worden, waaronder het inzetten van voedingssupplementen zoals vitaminen, mineralen, essentiële vetzuren, kruiden en combinaties hiervan.

Op de volgende pagina’s wordt een aantal van dergelijke supplementen beschreven, met de daarbij behorende werkingsmechanismen en indicaties.

Magnesium en vitamine B-6

Suppletie met magnesium en vitamine B-6 heeft een positief effect op depressiviteit, vochtophopingen, gespannen borsten, gewichtstoename en huidproblemen (acné). Extra magnesium helpt de volgende symptomen te verminderen: gespannen borsten, krampachtige pijnen, gewichtstoename en hoofdpijn. Magnesium en vitamine B-6 zijn zowel los als in combinatie met elkaar verkrijgbaar. De meest effectieve vorm van vitamine B-6 is de co-enzymatische vorm: het pyridoxaal-5-fosfaat (P5P). Magnesium wordt het best opgenomen als het gebonden is aan een aminozuur of aan citroenzuur (magnesiumcitraat).

Gammalinoleenzuur (GLA)

Gammalinoleenzuur is een meervoudig, onverzadigd vetzuur, dat de gevolgen van een wisselende hormoonhuishouding dusdanig beperkt dat bijna alle symptomen van PMS verminderen. Teunisbloemolie is de meest gangbare bron van GLA en is in capsules te verkrijgen. Tevens zijn er speciale supplementen met 150 tot 300 mg GLA.

Dong Quai

Dit Chinese kruid is een ‘typisch vrouwenkruid’ dat al eeuwen lang door miljoenen vrouwen wordt gebruikt voor tal van vrouwenkwalen. Dong Quai stimuleert de doorbloeding van alle vrouwelijke organen. Het verlicht de symptomen van PMS en overgangsklachten. Dong Quai stimuleert de bloedsomloop in alle vrouwelijke organen en heeft een hormoonregulerende werking. Het heeft krampopheffende en pijnstillende eigenschappen, gaat opvliegers tegen en kan verlichting geven bij depressies.

Isoflavonen

Isoflavonen zijn fyto-oestrogenen (plantaardig stoffen met een hormoonachtig effect), die voorkomen in de sojaboon en bepaalde kruiden, zoals de rode klaver (trifolium pratensis).

Isoflavonen zijn uitstekend in staat om overgangsklachten (opvliegers) te verminderen en daarnaast om een goede botdichtheid bij vrouwen in en na de overgang te bevorderen. Met name een derivaat van soja, ipriflavon, kan uitstekend ingezet worden bij botontkalking. Deze gaat niet alleen botontkalking tegen, maar kan zelfs een toename van de botdichtheid, ook op latere leeftijd, bewerkstelligen. De fyto-oestrogene werking van ipriflavon beperkt zich tot de bothuishouding; in vergelijking met andere isoflavonen uit soja is er geen werking ten aanzien van de hormoonhuishouding en de verlaging van het risico van hormonaal bepaalde vormen van kanker. Isoflavonen, in het bijzonder genisteïne en daidzeïne, kunnen wel bescherming bieden tegen hormonaal bepaalde vormen van kanker, zoals borst-, baarmoeder- en eierstokkanker. Deze vormen van kanker worden mede veroorzaakt door een hoog oestrogeengehalte. Fyto-oestrogenen blokkeren de hechting van natuurlijk oestrogeen aan de celreceptoren van kankercellen en remmen hierdoor de overmatige celdelende werking van oestrogeen. Wegens de zwakke (1/1000) oestrogene werking van deze fytonutriënten, hebben zij geen tumorbevorderende activiteit. In Nederland is het aantal gevallen van borstkanker opmerkelijk hoog, gemiddeld 150 op 1000 vrouwen, onder meer door de lage concentraties selenium in onze voeding. In veel gevallen kan gebruik van een preparaat met isoflavonen een bruikbaar alternatief vormen voor de behandeling van bijvoorbeeld overgangsklachten met hormoonpreparaten. Een voedingssupplement met isoflavonen kan mogelijk het risico van borstkanker helpen verlagen.

Hypericum perforatum, Sint Janskruid

Sint Janskruid wordt voornamelijk toegepast bij depressiviteit. Zeer veel wetenschappelijk onderzoek bevestigt de effectiviteit bij neerslachtigheid, angsten, fobieën, slapeloosheid, rusteloosheid, bedwateren en winterdepressies. De praktijk leert dat mensen met gemoedswisselingen, die verband houden met de hormonale stelsels (PMS, overgang, stress), veel profijt van Sint Janskruid kunnen hebben. Sint Janskruid bevat diverse werkzame stoffen: hypericine, pseudohypericine, flavonoïden, quercetine, looistoffen, xanthonen, carotenoïden, catechinen en afgeleiden hiervan. De eerst genoemde werkzame stof, hypericine, is de belangrijkste component van het kruid, de andere werkzame stoffen van het kruid hebben waarschijnlijk synergetische effecten.

Het gehalte aan hypericine in de plant is het hoogst vlak voor de plant gaat bloeien. Het is dus van groot belang dat de plant op dat moment geoogst wordt. Naast het oogstmoment is het ook van belang dat het gehalte aan hypericine in een preparaat van Sint Janskruid gestandaardiseerd is. Dit is de enige garantie voor een optimale effectieve werkzaamheid.

Hypericine is in staat de bloed-hersenbarrière te passeren. Eén van de werkingsmechanismen van hypericine betreft de eigenschap om de aanmaak van neurotransmitters te beïnvloeden. De aanmaak van het enzym mono-amino oxidase (MAO) wordt tegengegaan, waardoor neurotransmitters langer werkzaam blijven en het stemmingsverbeterende effect van hypericine deels wordt verklaard. De effecten van Sint Janskruid treden meestal pas na enkele weken gebruik op en houden ook na maanden van gebruik aan.

Hartsgespan (Leonurus Cardiaca)

Hartsgespan (Eng: Motherwort) werd in het Oudgriekse en Romeinse tijdperk al gebruikt en werd door kolonisten in Noord Amerika geïntroduceerd vanwege de rustgevende werking en het vermogen om (uitblijvende) menstruatie te kunnen reguleren.

Traditioneel wordt dit kruid ook gebruikt als algemene ondersteuning voor de vrouwelijke voortplantingsorganen.

Monnikspeper (Vitex Agnus Castus)

Agnus Castus wordt traditioneel ingezet als middel voor het reguleren van de werking van de vrouwelijke voortplantingsorganen. Daarbij wordt het ook gebruikt om overgangsklachten te verlichten. Onderzoeken naar de werkzame bestanddelen tonen aan dat het de symptomen van nervositeit, overmatige bloedingen en wisselende stemmingen tijdens de menstruatie en de overgang vermindert.

Troszilverkaars (Cimicifuga racemosa)

Van de Troszilverkaars (Eng: Black Cohosh) wordt de wortel traditioneel door de Indianen gebruikt bij (spier)krampen tijdens de menstruatie of de overgang. Het bevat fyto-oestrogenen,

die effectief werken bij diverse oestrogeen gerelateerde klachten bij vrouwen.

Meer dan 800 personen hebben inmiddels meegedaan aan wetenschappelijke klinische onderzoeken. Deze onderzoeken beschrijven voornamelijk de effecten van de troszilverkaars op menopausale en postmenopausale klachten. Dit maakt dat cimicifuga racemosa de best gedocumenteerde plant is tegen overgangsklachten.

Symptomen die verminderen door gebruik van de plant zijn onder meer: opvliegers, krampen, hoofdpijn en depressiviteit.

Er zijn geen contra-indicaties of interacties bekend in relatie tot de troszilverkaars. Ondanks de oestrogene werking is niet aangetoond dat de plant niet gebruikt mag worden bij oestrogeen gevoelige vormen van kanker, zoals borstkanker.

Mariadistel (Carduus marianus)

Mariadistel (Eng: Milk Thistle) wordt traditioneel gebruikt ter versterking van de leverfuncties. Een gezonde lever is belangrijk om het lichaam goed te kunnen ontgiften van ongewenste residuen van de menstruatie en de overgang, zoals afbraak producten van hormonen.

Astragalus

Astragalus wordt veelvuldig toegepast in vele Chinese kruidenformules als adaptogeen kruid. De werkzame bestanddelen hebben immuunversterkende eigenschappen en verhogen hierdoor weerstand tegen ziektekiemen.

Ginseng

Koreaanse Ginseng (Panax) wordt traditioneel gebruikt als preventief en ondersteunend middel. De adaptogene eigenschappen van dit kruid stellen het lichaam in staat om zich aan te passen in stress situaties. Ginseng werkt op de bijnieren en daardoor kan het lichaam zich sneller in stress situaties herstellen. Wegens de milde stimulerende werking op het zenuwstelsel wordt ook de mentale alertheid en scherpte versterkt.

 

Volgen

Ontvang elk nieuw bericht direct in je inbox.

Doe mee met andere volgers: